PRIME: Preoperative Risk Identification and Management in the Elderly

Lage rugpijn is wereldwijd een belangrijke oorzaak van langdurige beperkingen. Degeneratieve aandoeningen van de wervelkolom komen vaak voor bij oudere volwassenen, die geregeld een verhoogde kwetsbaarheid of frailty vertonen. Frailty betekent dat de fysieke, fysiologische en cognitieve reserves verminderd zijn en verhoogt het risico op complicaties, een langere ziekenhuisopname, heropname en ontslag naar een andere zorgomgeving. Ook pijn, wondinfecties en onduidelijke verwachtingen kunnen het herstel na wervelkolomchirurgie negatief beïnvloeden. Bestaande zorgpaden besteden nog onvoldoende systematische aandacht aan frailty en gerichte preoperatieve optimalisatie.

PRIME wil het klinische zorgproces voor patiënten die lumbale wervelkolomchirurgie ondergaan optimaliseren, met bijzondere aandacht voor oudere en kwetsbare patiënten. Het project onderzoekt wie een groter risico loopt op een minder goed functioneel herstel, welke elementen in een prehabilitatieprogramma thuishoren, hoe wondzorg en pijnopvolging kunnen worden verbeterd en welke verpleegkundige rollen nodig zijn om deze zorg te coördineren.

• Welke patiënten hebben een slechtere functionele uitkomst na wervelkolomchirurgie en komen mogelijk in aanmerking voor prehabilitatie?
• Welke evidence-based kernelementen van prehabilitatie zijn toepasbaar bij patiënten die wervelkolomchirurgie ondergaan?
• Welke wondsluitingstechniek verlaagt de kans op wondinfectie?
• Op welke momenten in het patiëntentraject is een betere opvolging van pijn aangewezen?
• Welke verpleegkundige rollen kunnen de klinische uitkomsten verbeteren?
• Welke aanpassingen in het verpleegkundig onderwijs zijn nodig om verpleegkundigen op deze rollen voor te bereiden?

• Fase 1: een prospectieve observationele cohortstudie bij naar schatting 200 patiënten die van november 2026 tot en met januari 2027 een geplande lumbale wervelkolomoperatie ondergaan bij VITAZ. Frailty, pijn, wondinfecties, heropname en functioneel herstel worden op meerdere momenten gemeten. Binnen dezelfde populatie wordt een afzonderlijke gerandomiseerde studie uitgevoerd die wondsluiting met hechtdraad vergelijkt met nietjes.
• Fase 2: een systematische literatuurstudie brengt effectieve fysieke, nutritionele, psychologische en gecombineerde elementen van prehabilitatie in kaart. Experts en voormalige patiënten beoordelen de haalbaarheid en relevantie in focusgroepen. De bevindingen worden via consensus, bij voorkeur een modified Delphi of prioriteringsworkshop, samengebracht in een prototype met duidelijke doelgroep, inhoud, intensiteit, duur en leveringsvorm.
• Fase 3: analyse van het Belgische wettelijke kader en een Europese survey brengen in kaart welk verpleegkundig profiel het best geschikt is om prehabilitatie te leiden en te coördineren.

• Een onderbouwd kwetsbaarheidsprofiel voor patiënten die lumbale wervelkolomchirurgie ondergaan.
• Inzicht in het verband tussen frailty en postoperatieve uitkomsten.
• Evidentie over wondsluiting en momenten voor betere pijnopvolging.
• Een evidence-informed prototype voor prehabilitatie, als basis voor een latere piloot- en interventiestudie.
• Aanbevelingen voor de rol van verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en advanced practice nurses in prehabilitatie en perioperatieve neurochirurgische zorg.
• Wetenschappelijke publicaties en presentaties op congressen van onder meer EANN, WFNN en BVNV.
• Integratie in de bacheloropleiding Verpleegkunde, het postgraduaat Neurologische Zorg en de masteropleiding Verpleegkunde van de Universiteit Antwerpen.
• Implementatie van relevante protocollen bij VITAZ als pilootcentrum.

PRIME kan bijdragen aan vroegere herkenning van risico’s, gerichtere voorbereiding op een operatie en betere opvolging van pijn, wondzorg en herstel. Dat kan het welzijn van patiënten verbeteren en mogelijk complicaties, verblijfsduur, heropnames en zorgkosten verminderen. Tegelijk levert het project concrete input voor het debat over verpleegkundige specialisatie en taakdifferentiatie in België. Door onderzoek, klinische praktijk en onderwijs te verbinden, bouwt PRIME aan een duurzame onderzoekslijn rond oudere volwassenen, lage rugpijn en neurochirurgische zorg.