Radio Socrates
Wie heeft vieze woorden uitgevonden? Is alles wat op google staat, waar? Waarom moeten jongens stoer zijn? Kunnen koningen niet gewoon met elkaar vechten zonder andere mensen ermee lastig te vallen? Hoe weet je of iemand te vertrouwen is? Waarom doden mensen elkaar? Ben ik in de klas iemand anders dan thuis? Gebruiken oma’s maquillage omdat ze niet oud willen worden? Waarom is er oorlog? Wat vertellen de vogels ons in de stad?
Podcasts met Brusselse jongeren over grote vragen
Onder begeleiding van een filosoof en een podcastmaker treden Brusselse jongeren in de voetsporen van Socrates en gaan in dialoog over grote vragen die hen bezighouden.
Radio Socrates wil Brusselse jongeren én hun opvoeders inspireren om met elkaar in dialoog te gaan over belangrijke samenlevingsthema’s en nodigt hen uit om deze gesprekken verder te zetten. In de klas, aan de keukentafel of in de stad.
Net als Socrates ligt de focus niet op pasklare antwoorden maar op het gezamenlijk kritisch onderzoek. Net als Socrates schuwen we de controverse niet en dagen we jongeren uit om met geldige argumenten de dialoog te voeren.
De gespreksmethode van Socrates had in het oude Athene een sterkte aantrekkingskracht op de jongeren in de stad die met grote levensvragen worstelden. Wij zetten zijn werk verder in de scholen en de straten van Brussel.
We laten Brusselse jongeren als rolmodel aan het woord. We tonen dat jongeren ook op een verbindende en kritische manier over gevoelige thema’s zoals migratie, oorlog of seksuele identiteit kunnen spreken en denken.
Terzelfdertijd willen we leerkrachten, ouders en opvoeders stimuleren om in de voetsporen van Socrates te treden en met de jongeren in dialoog te gaan over wat er echt toe doet voor hen.
Podcasts
Wat is filosoferen?
Aylin, Nour en Clara leggen uit wat filosoferen is; samen nadenken over grote vragen die leven in je hoofd. En je eigen mening hierover onderzoeken en leren onderbouwen met argumenten, om net als Socrates dichter bij de waarheid te komen. Tijdens het filosoferen leer je ook spreken met elkaar over wat je echt denkt over de wereld. Zo leer je je eigen gedachten en de gedachten van anderen beter begrijpen. Aylin vertelt dat ze dankzij het filosoferen ook minder verlegen werd. Ze durft nu beter spreken in groep. Welk effect heeft het filosoferen op jou?
Welke vragen heb jij voor de wereld?
Luister naar de vragen van Manal, Fatima, Zahra & Alyah. Heb jij ook zo’n grote vragen in jouw hoofd? Deel jouw vragen met je klasgenoten, kies één vraag en onderzoek deze vraag samen. De andere vragen kan je in een schrift noteren voor de volgende keer.
Waarom bestaan er slechte mensen?
Aylin, Nour en Clara denken na over de vraag waarom er slecht mensen zijn? Ze vragen zich ook af of ‘slecht zijn’ een eigen keuze is? Daarnaast denken ze ook na hoe je (terug) goed kan worden als je slechte dingen doet. Aylin, Nour en Clara opperen dat het belangrijk is te leren voelen hoe anderen zich voelen. Als je bijvoorbeeld weet hoe het voelt om gepest te worden, ga je het misschien niet meer doen. Empathie helpt ons om een goed mens te zijn. Wat denk jij?
Wat brengt de toekomst?
Op het einde van het 6de leerjaar neem je afscheid van je klas uit de lagere school. Enerzijds neem je afscheid van de klas, anderzijds wacht er een nieuwe toekomst. Spannend! Hierover hebben Aylin, Nour en Clara verschillende dromen en scenario’s in hun hoofd. Ze leggen uit hoe hun religie hun toekomstdromen mee vormgeven. Steven legt uit dat je je naast religie ook door filosofen zoals Spinoza kan laten inspireren. Hoe ziet jouw toekomstdroom eruit? En door wie of wat laat jij je inspireren?
Waarom bestaat er racisme?
Tarik legt uit wat Radio Socrates is en waarom hij zich vrij voelt tijdens het filosoferen. Hij heeft ook een prangende vraag voor de luisteraars. ‘Waarom bestaat er racisme?’ Want racisme is niet fijn, het is boosheid gemengd met iets triestig. Triestig, omdat het zoals pesten is. En boos, omdat het niet rechtvaardig is dat het bestaat. In de klas van Tarik is er geen racisme. Zijn klas van de Sint- Martinusschool in Molenbeek is zoals een familie. Ze steunen elkaar. Als het in de klas van Tarik kan, zou het toch ook overal moeten kunnen? Tarik oppert ook de hypothese dat racisme te maken heeft met stoerheid. En met huidskleur. Maar wit is niet beter dan andere kleuren. We zijn allemaal hetzelfde. We zijn allemaal mensen. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat er geen racisme meer is? Wat denken jullie?
Meester Steven, ik heb een vraag voor jou!
Aylin, Nour en Clara hebben al verschillende keren gefilosofeerd met Steven, de filosoof van Radio Socrates. Vandaag draaien ze de rollen om. Ze stappen spontaan in de schoenen van Socrates en bestoken Steven met filosofische vragen. Steven stelt meestal de vragen aan de kinderen, maar wat denk hij zelf over al die filosofische vragen? Ook Dirk, de podcastmaker, wordt op de vragenrooster gelegd. Is doden altijd verkeerd? Wanneer ben je normaal? Ben ik mijn geest of mijn lichaam? Kunnen 2 mensen precies 2 dezelfde gedachten hebben? Zijn 2 identieke sokken hetzelfde? Kan een computer denken? Kan alles kapotgaan? Welke grote vragen wil jij graag eens stellen aan jouw leerkracht? Of aan je ouders?
Waar liggen jongeren wakker van?
Mila uit het zesde jaar van Atheneum Brussel denk na over de negatieve beeldvorming van haar stad. Klopt dat beeld van Brussel wel? Want Brussel is toch een mooie en diverse stad. Uma vraag zich af of je piekeren en perfectionisme kan stoppen. Miguel wil graag weten of jongeren later nog wel een huizen zullen kunnen kopen. Want alles wordt zo duur. En Eva maakt zich zorgen omdat ze merkt dat haar generatie conservatiever wordt. Ze denkt na hoe we dat kunnen verklaren. Heeft het met angst te maken?
Wat denk jij? Welke vraag houdt jou soms wakker?
Waar komt schoolmoeheid vandaan?
Schoolmoeheid is een probleem waar we niet omheen kunnen. Elke leerling kent wel iemand die er zelf al last van had of heeft. Of maakt het zelf mee. Maar waar komt schoolmoeheid vandaan? Wat is de wortel? Kan je het oplossen door kleine dingen te veranderen? Moet je het zelf oplossen, heeft het met jezelf te maken? Of kan de omgeving ook helpen, zoals de mensen om je heen? Felix, Uma, Mila uit het zesde jaar van Atheneum Brussel denken met hun klasgenoten na over hoe ze schoolmoeheid kunnen voorkomen. Welke tips kunnen ze aan hun leeftijdsgenoten geven?
Wat denken jullie? Is schoolmoeheid een hedendaags probleem? En kunnen we hier iets aan doen?
Ligt morgen vandaag al vast?
Hebben wij invloed op wat er morgen zal gebeuren? Liggen onze slaagkansen op school bijvoorbeeld nu al vast? Of hebben we dat toch zelf in de hand? Zijn we vrij om onze toekomst zelf mee te bepalen. Of is alles al beslist? Door God, bijvoorbeeld. Dat is alvast wat een deel van de leerlingen uit het tweede secundair van Atheneum Brussel denkt. Marcel twijfelt hieraan. Bepaalt God het dan voor iedereen, of bepaalt God enkel de toekomst van de gelovigen? En als God bepaalt wat er morgen gebeurt, hoe ver gaat dit dan? Geeft hij kansen, creëert hij omstandigheden, of bepaalt God echt alles van A tot Z? En als je de kans niet grijpt die God jou aanbiedt, heb je dan toch niet zelf je toekomst mee bepaalt? Je hoort de hersenen kraken in het 2de jaar van Atheneum Brussel. In deze klas denken jongeren met een christelijke, vrijzinnige en islamitische achtergrond samen na over de grote vraag ‘of de mens wel een vrije wil heeft’? Het is gesprek eindigt met een vragenronde. Welke vragen roept dit gesprek bij jullie op?
Wat doen we hier eigenlijk?
Het is goed om zelfstandig te leren denken, je ontdekt dat klasgenoten andere gedachten over de wereld hebben en je hoeft het ook niet eens te zijn met elkaar.
Wat is Radio Socrates en wat is filosoferen? Is het zinvol voor leerlingen en leerkrachten op school? Zou het goed zijn om het meer te doen?
De leerlingen van het 6 de middelbaar uit Atheneum Kalevoet leggen uit wat filosoferen is en hoe ze dit ervaren hebben.
Ze onderzoeken aan de hand van objecten, zoals een krop sla, of planten gevoelens hebben en of de sla gekozen heeft om in de supermarkt te liggen. Of welke vragen naar boven komen als je een minuut langt stil bent?
En wie verantwoordelijk is voor de schoolmoeheid bij leerlingen? Hoe komt het dat het zo moeilijk is om gemotiveerd te blijven op school?
Wat doen we hier eigenlijk? Sommigen vinden het lastig om gemotiveerd te blijven als ze niet goed weten wat de zin is van al dat studeren. Kan filosoferen ons hierbij helpen? Een leerling vraagt zich af of filosoferen goed verdient, want ‘het is de mooiste schoolervaring’, zegt hij. En het heeft hem in het persoonlijke leven geholpen om verder na te denken, ook bij conflicten. Onderwijs is vooral zitten en luisteren naar de leerkracht. “Nu mochten we zelf nadenken”, zegt een andere leerling. Dat maakt school terug boeiend.
Hoe verhouden liefde en haat zich tot elkaar?
Wat betekent Liefde? Welke woorden associëren we met liefde? Is het een emotie of iets anders? Zijn er verschillende vormen van liefde? Heeft het met respect te maken? Kan er respect zijn zonder liefde? En heeft liefde ook met haat te maken? Is haat het tegengestelde van liefde of is het een onderdeel ervan?
Een leerling uit het 6de jaar van atheneum Kalevoet legt uit dat haat voor hem niet noodzakelijk samenvalt met liefde en getuigt over de genocide die zijn familie meemaakte. Hij legt uit hoe diep haat kan zitten en waarom het voor hem onmogelijk is om vriendschap te sluiten met iemand uit een volk dat zijn familie heeft vermoord.
Ook al vallen er harde woorden, toch verloopt dit gevoelig gesprek voor iedereen respectvol en dagen de andere leerlingen deze klasgenoot uit om andere perspectieven te proberen onderzoeken. Want stel dat er plots iemand in de klas komt zitten uit het volk dat jouw nonkel heeft vermoord?
En wat met vergeving? Kan je iedereen vergeven, ook al is vergeten niet mogelijk?
Zit het in onze natuur of ligt het aan onze opvoeding?
Leerlingen uit het tweede jaar van het Sint Pieterscollege in Jette denken na of internet ons leven beter maakt, over waar onzekerheid vandaan komt en over het verschil tussen mannen en vrouwen.
Zijn sommige taken typisch voor mannen of voor vrouwen? Een leerling legt uit dat het idee dat zorg bijvoorbeeld eerder voor vrouwen is, een oud idee uit het verleden is. Volgens een andere leerling ligt de oorsprong van dat idee bij de opvoeding. Terwijl anderen in de klas dan weer vinden dat sommige taken wel typisch mannelijk of vrouwelijk zijn. We leren ook dat internet twee kanten heeft. Enerzijds leren we nieuwe dingen, anderzijds is het verslavend en worden fenomenen zoals pesten online veel groter. Maakt internet ons leven dan wel beter?
Waarom met jongeren in dialoog over (lastige) samenlevingsthema’s?
Samenlevingsthema’s gelinkt aan identiteit en rechtvaardigheid houden jongeren bezig. Zeker tijdens de pubertijd zijn jongeren extra gevoelig voor thema’s zoals lgbtqia+ of thema’s die een collectief gevoel van onrecht triggeren, zoals klimaatverandering, migratie of de oorlog.
Straffe uitspraken en radicaal gedrag zijn normale kenmerken van opgroeiende jongeren op zoek naar een eigen identiteit. Toch weten leerkrachten, opvoeders of ouders soms niet hoe ze moeten reageren bij felle meningen over gevoelige samenlevingskwesties. Ze voelen zich onmachtig om met jongeren over deze thema’s in dialoog te gaan uit schrik om de verkeerde dingen te zeggen of om ongewild een conflict uit te lokken.
Toch willen we leerkrachten, ouders en pedagogen inspireren om net wel over deze thema’s met jongeren in dialoog te gaan;
- Want als jongeren op regelmatige basis de kans krijgen om belangrijke kwesties samen te leren onderzoeken, ontstaat er ruimte voor begrip en raken we aan een van de basisopdrachten van ons democratisch samenlevingsmodel: jongeren opleiden tot maatschappelijk bewuste en verdraagzame burgers.
- Want tijdens de dialoog ontdekken we wat de anderen echt denken, hoe ze denken, wat ze belangrijk vinden en waarom ze iets belangrijk vinden.
- Want een open dialoog leert ons omgaan met verschillende, soms botsende perspectieven. En terzelfdertijd toont een goed gesprek ons wat we delen met elkaar.
- Want een dialoog legt ook bloot welke misconcepten soms leven in het hoofd van jongeren en waar het hen aan informatie ontbreekt om tot een weloverwogen en genuanceerd standpunt te komen. Een open dialoog geeft jongeren de kans om andere standpunten te ontmoeten die in (online) bubbels of binnen de eigen vriendenkring vaak ontbreken.
- Want door regelmatig aan socratische dialogen deel te nemen, ontwikkelen jongeren ook een vorm van kritisch denkgereedschap dat ze op latere momenten in hun leven kunnen inzetten als ze met bepalende keuzes of belangrijke levensvragen worden geconfronteerd.
- Want het stimuleert veerkracht en zelfredzaamheid, wat belangrijke ingrediënten zijn om de kiemen van polarisatie te bestrijden.
Leerlingen Sint-Martinus maken podcast 'Radio Socrates'
Grote vragen van de kids van Sint-Martinus uit Molenbeek.
Wie is Radio Socrates
Eef Cornelissen
Eef Cornelissen is coördinator van Radio Socrates. Eef is filosoof en gespecialiseerd in filosofische gesprekken met kinderen en jongeren. Samen met Laura Van den Broeck is ze coördinator van onderzoekskern ExploRatio en doet ze onderzoek naar depolariserende dialoogtechnieken.
Steven Raeman
Steven Raeman is filosoof en gespecialiseerd in filosoferen met kinderen en jongeren. Hij werkt als filosofisch gesprekleider bij onderzoekskern ExploRatio en begeleidt de filosofische gesprekken met jongeren voor Radio Socrates.
Ruth Van Wichelen
Ruth Van Wichelen is verbonden aan de lerarenopleiding van Odisee Brussel als docent beeldende kunsten en heeft als vormgeefster bij onderzoekskern ExploRatio jarenlange expertise in het ontwerpen van laagdrempelige filosofische dialoogtools. Ruth verzorgt de vormgeving van Radio socrates.
Dirk Elst
Dirk Elst is freelance geluidsartiest, muzikant en schrijver en werkt in Brussel aan tal van educatieve projecten zoals podcasts en hoorspelen. Dirk maakt de podcasts van Radio Socrates.
Carlo Van den Bunder
Carlo Van den Bunder, webontwikkelaar bij de dienst IM van Odisee, stond in voor het ontwerp en de ontwikkeling van deze website.
Dit project wordt gefinancierd door de Vlaamse Gemeenschapscommissie en kadert binnen het project ‘Verbinding’.
Meer informatie nodig over dit project?
[email protected]